COVID-19 en arbeidsgerelateerde zorg

Vragen en antwoorden voor arboprofessionals

Het coronavirus (COVID-19) roept veel vragen op. Bij werkgevers en werknemers, maar ook bij de arboprofessionals die hen met raad en daad terzijde staan. In dit artikel wordt antwoord gegeven op veelgestelde vragen met betrekking tot COVID-19 en arbeidsgerelateerde zorg.

Waar vind ik goede informatie over de actuele quarantaineregels?

De regels rond quarantaine en isolatie verschillen per situatie. Hier zijn uiteraard goede redenen voor. De overheid probeert ervoor te zorgen dat aan de ene kant de kans op verspreiding van Covid19 zo klein mogelijk blijft, maar dat mensen aan de andere kant niet onnodig lang zijn uitgesloten van het maatschappelijk verkeer. Dit leidt er bijvoorbeeld toe dat iemand na een negatieve test wel eerder uit quarantaine mag, maar tegelijkertijd het advies krijgt om contact met kwetsbare personen te vermijden. En om te overleggen met de werkgever als hij in zijn werk met kwetsbare personen te maken heeft.

Het RIVM heeft een webpagina ingericht met uitvoerige informatie over quarantaine en isolatie. 

Hoe kunnen werkgevers eraan bijdragen dat werknemers de coronaregels goed blijven naleven?

Werkgevers hebben natuurlijk een zorgplicht. Ze zijn verplicht te zorgen voor een gezonde en veilige werkplek. De rijksoverheid heeft enkele themapagina’s over werken en ondernemen in coronatijd. Er is geen standaardwerkwijze die in elke situatie effectief is, maar houd in ieder geval rekening met het volgende:

• Combinaties van interventies werken beter dan losstaande interventies. De RIVM Corona Gedragsunit publiceerde eind februari een overzicht van interventies met behulp van communicatie, controle en het aanpassen van de context.

• Onderzoekers van de Universiteit Maastricht zagen dat er bij naleving van de maatregelen sprake kan zijn van een ‘prisoners dilemma’. Mensen gedragen zich in het belang van hun eigen gezondheid en willen in beginsel de gezondheid van anderen niet in gevaar brengen. Maar als anderen zich niet aan de regels houden, neemt de motivatie om dat zelf wel te doen snel af. Dit effect is te beperken door het eigen gezondheidsrisico te benadrukken en overtreding zo snel mogelijk tegen te gaan.

• Werkgevers kunnen medewerkers ook stimuleren om waar mogelijk thuis te werken. De overheid heeft een aantal criteria voor thuiswerken opgesteld. Hierin staan alternatieven als een werknemer niet thuis kan of wil werken. Happiness Lab onderzocht in opdracht van het ministerie van SZW met welke interventies werkgevers het thuiswerken kunnen stimuleren.

Hoe ga je op de werkvloer om met mensen die maanden tot een jaar na hun besmetting nog klachten hebben?

Langdurig aanhoudende klachten kunnen een belangrijke belemmerende factor zijn in de terugkeer naar werk. Wetenschappers maken onderscheid tussen Aanhoudende symptomatische COVID-19 waarbij de klachten 4 tot 12 weken voortduren en Langdurige Covid-19.

Uit verschillende studies blijkt dat ongeveer 10% van de mensen die Covid-19 hebben doorgemaakt, nog los van de initiële klachten, een of meerdere klachten blijft houden. Uit een studie van een grote arbodienst komt naar voren dat een op de vijf medewerkers met langdurige Covid-19 na 300 dagen nog steeds niet is hersteld. Bij de restklachten staan vermoeidheid en kortademigheid bovenaan. Daarna volgt een breed palet van andere klachten, zoals hoesten, koorts, spierpijn, maag- en darmklachten en neurologische klachten zoals verminderde smaak- en reukzin (anosmia en/of dysgeusia), slaapproblemen, diverse cognitieve beperkingen en ‘brain fog’ (mistig brein). Voor gehospitaliseerde patiënten kan het percentage met vermoeidheidsklachten oplopen tot 53-71%. Het Britse Office of National Statistics schat dat in het Verenigd Koninkrijk ongeveer 1.1 miljoen mensen long-Covid-19 klachten ervaren. Bij 13,7% duren deze klachten langer dan 12 weken.

Het is nog niet duidelijk wat langdurige Covid-19 veroorzaakt. Aanhoudende viremie, inflammatoire of andere immuunreactie, orgaanschade, deconditionering, mentale uitputting en belastende psychosociale factoren spelen mogelijk een rol. Daarnaast heeft de aanwezigheid van andere (chronische) aandoeningen (comorbiditeit) invloed. Op dit moment zijn er nog geen data om evidence based te kunnen interveniëren. Er wordt wel gewerkt aan een FMS/NHG richtlijn Covid-19 nazorg, die volgens de planning in oktober 2021 moet verschijnen. Deze zal ook aandacht besteden aan de factor werk. Arboprofessionals en in het
bijzonder bedrijfsartsen kunnen in de tussentijd houvast ontlenen aan de LCI-richtlijn Qkoortsvermoeidheidsyndroom.

Wat zijn de bevoegdheden voor registratie van vaccinaties in de relatie werkgever werknemer?

Werknemers hebben een recht op privacy op grond van de Algemene Verordening Persoonsgegevens (AVG). Een werkgever mag niet aan werknemers vragen of ze zijn gevaccineerd. Ook biedt de huidige wetgeving geen specifieke basis voor werkgevers om gegevens over coronavaccinaties van werknemers te registreren. Dit alles sluit aan bij het gegeven dat vaccinatie niet verplicht is. Een werkgever mag werknemers alleen stimuleren te om zich te laten vaccineren en mag hierbij geen druk uitoefenen.

Een bedrijfsarts mag wel vragen naar vaccinaties en andere medische gegevens als daar een goede reden voor is. Deze informatie mag hij echter niet delen met de werkgever. Een bedrijfsarts kan ook adviseren om een werknemer op een andere plek te laten werken. Bijvoorbeeld als een werknemer zich niet laat vaccineren maar wel werkt op een plek met extra gezondheidsrisico’s. Dit kan het geval zijn in een zorginstelling.

Kan iemand die gevaccineerd is anderen besmetten?

Op dit punt is nog veel onduidelijk. Zolang we het niet zeker weten, is het dringende advies om ervan uit te gaan dat gevaccineerden anderen wél kunnen besmetten. Hierin is ook meegewogen dat geen enkel vaccin 100% bescherming biedt tegen besmetting met Covid-19. Eén tot twee weken na vaccinatie is 60-90% van de mensen beschermd tegen ernstige Covid-19 en sterfte. De kans dat iemand na twee vaccinaties toch de ziekte krijgt is weliswaar kleiner, maar niet nul. Daarom gelden voor gevaccineerden voorlopig dezelfde regels als voor niet-gevaccineerden. Zie ook deze vraag en antwoord van het RIVM.

Wetenschappelijk onderzoek naar besmetting door gevaccineerden is nog schaars en geeft nog geen definitieve uitkomsten. Een Amerikaans onderzoek laat zien dat het risico op hernieuwde besmetting of transmissie na vaccinatie zeer gering is. Onderzoek uit Schotland, het Verenigd Koninkrijk en Israël wijst uit dat vaccinatie effectief is voor het terugbrengen van morbiditeit (ziekenhuis- en IC-opnames) en sterfte. Dit betreft echter drie landen met een hogere vaccinatiegraad dan Nederland. Bovendien is ook na deze studies nog veel onduidelijk over het effect op de mens-op-mens transmissie.

Kortom, er is op dit moment geen ruimte om de bron-, collectieve en individuele maatregelen in de publieke ruimte en op het werk te versoepelen. Hiervoor moet er eerst overtuigend bewijs zijn én een hoge vaccinatiegraad zoals in het Verenigd Koninkrijk, Schotland en Israël.

Voor meer veelgestelde vragen en antwoorden verwijzen wij u door naar de kennisnieuwsbrief van beroepsziekten.nl. 

Heeft u als werkgever of werknemer nog meer vragen met betrekking tot COVID-19 en arbeidsgerelateerde zorg? Neem dan contact met ons op door te mailen naar info@medicumconsult.nl of te bellen naar 085 004 3688. Medicum Consult helpt u graag verder!

Bronnen: Beroepsziekten.nl, RIVM, NVAB, KNMG, Rijksoverheid